In 2014 deed het Europese Hof van Justitie een uitspraak die de digitale wereld veranderde. Een Spaanse man had Google gevraagd om zoekresultaten te verwijderen die verwezen naar een oud krantenartikel over zijn financiële verleden, informatie die hij niet langer relevant vond voor zijn huidige leven. Google weigerde aanvankelijk. Het Hof oordeelde dat Google alsnog moest verwijderen.
Die uitspraak legde de basis voor wat we nu het recht op vergetelheid noemen, het recht om te vragen dat jouw persoonsgegevens worden verwijderd van het internet. Sindsdien is dit recht verankerd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming, de AVG.
Maar wat houdt het recht op vergetelheid precies in? Wanneer geldt het? En hoe gebruik je het in de praktijk, als particulier of als ondernemer?
Wat is het recht op vergetelheid?
Het recht op vergetelheid, officieel het recht op wissing, is vastgelegd in artikel 17 van de AVG. Het geeft individuen het recht om organisaties te verzoeken hun persoonsgegevens te verwijderen.
Het is belangrijk te begrijpen dat het recht op vergetelheid geen absoluut recht is. Je kunt niet simpelweg eisen dat alle informatie over je van het internet verdwijnt. Het recht heeft grenzen en uitzonderingen. Maar het is een krachtig instrument, mits je weet wanneer en hoe je het inzet.
Wanneer heb je het recht om verwijdering te vragen?
De AVG noemt zes gronden waarop je een verzoek tot wissing kunt indienen. De meest relevante voor de praktijk zijn:
De gegevens zijn niet meer nodig voor het doel waarvoor ze zijn verzameld. Een organisatie heeft jouw gegevens ooit verzameld voor een specifiek doel, een bestelling, een abonnement, een sollicitatie. Als dat doel vervallen is en er geen andere reden is om de gegevens te bewaren, heb je het recht te vragen om verwijdering.
Je hebt toestemming ingetrokken. Als de verwerking van jouw gegevens was gebaseerd op jouw toestemming, heb je het recht die toestemming in te trekken en te vragen dat de gegevens worden verwijderd.
Je maakt bezwaar tegen de verwerking. Als een organisatie jouw gegevens verwerkt op basis van een “gerechtvaardigd belang”, een van de AVG-grondslagen, kun je bezwaar maken als jouw belangen zwaarder wegen. Als het bezwaar gegrond is, moeten de gegevens worden verwijderd.
De gegevens zijn onrechtmatig verwerkt. Als een organisatie jouw gegevens verwerkt zonder geldige rechtsgrond, geen toestemming, geen wettelijke verplichting, geen gerechtvaardigd belang, heb je het recht op verwijdering.
De gegevens moeten worden verwijderd op grond van een wettelijke verplichting. In bepaalde gevallen schrijft Europese of nationale wetgeving voor dat gegevens moeten worden verwijderd.
Wanneer geldt het recht op vergetelheid niet?
Dit is het deel dat veel mensen teleurstelt want het recht heeft duidelijke grenzen.
Vrijheid van meningsuiting en pers. Informatie die van journalistiek, wetenschappelijk of historisch belang is, valt doorgaans buiten het recht op vergetelheid. Een krantenartikel over een faillissement, een rechtbankverslag of een historisch stuk over een publiek persoon kan niet worden verwijderd louter omdat de betrokkene het liever niet online had.
Wettelijke verplichtingen. Als een organisatie wettelijk verplicht is jouw gegevens te bewaren, bijvoorbeeld voor de Belastingdienst of voor strafrechtelijke verplichtingen, prevaleert die verplichting boven het verwijderverzoek.
Publieke belangen en volksgezondheid. Gegevens die noodzakelijk zijn voor taken van algemeen belang of voor wetenschappelijk onderzoek in het algemeen belang kunnen niet op basis van het recht op vergetelheid worden verwijderd.
Rechtsvorderingen. Als gegevens noodzakelijk zijn voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering, kunnen ze niet worden verwijderd.
De praktische conclusie: het recht op vergetelheid is sterk voor het verwijderen van verouderde, irrelevante of onrechtmatig verwerkte persoonlijke informatie. Het is minder sterk voor het verwijderen van informatie die van algemeen belang is of die door anderen is gepubliceerd in het kader van vrije meningsuiting.
Hoe werkt het recht op vergetelheid bij Google?
De bekendste toepassing van het recht op vergetelheid is het verwijderen van zoekresultaten bij Google. Dat werkt anders dan velen denken en het is nuttig dat onderscheid te begrijpen.
Wat Google verwijdert is het zoekresultaat, niet de bronpagina. Als Google een verzoek honoreert, verwijdert het de link uit de zoekresultaten voor Europese zoekopdrachten. De originele pagina, het krantenartikel, het forum, de databroker-site, blijft bestaan. Die is dan alleen niet meer vindbaar via Google.
Het verzoek geldt voor specifieke zoekresultaten, niet voor alle zoekresultaten. Je geeft aan welke URL’s je wilt laten verwijderen en bij welke zoekopdrachten. Google beoordeelt elk verzoek individueel.
Google weegt belangen af. Google hanteert interne richtlijnen voor de beoordeling van verwijderverzoeken. Relevante factoren zijn: is de informatie actueel? Is de betrokkene een publiek persoon? Is de informatie van journalistiek belang? Is de schade voor de betrokkene aantoonbaar?
Het verzoek geldt voor Europese Google-domeinen. Een gehonoreerd verzoek zorgt ervoor dat de resultaten niet meer verschijnen op google.nl, google.de, google.fr maar wel op google.com als je de locatie handmatig aanpast. Dit is een beperking die door privacyorganisaties wordt bekritiseerd maar vooralsnog de geldende praktijk is.
Hoe dien je een verwijderverzoek in, stap voor stap
Bij Google
- Ga naar het Google-formulier voor verwijderingsverzoeken via support.google.com/websearch
- Selecteer de reden voor verwijdering, “Persoonlijke informatie” is de meest gebruikte categorie
- Voer de URL’s in van de zoekresultaten die je wilt laten verwijderen
- Geef aan waarom de informatie verwijderd moet worden
- Voeg indien relevant ondersteunend bewijs toe
- Dien het verzoek in
Google stuurt een bevestiging en neemt doorgaans binnen enkele weken een beslissing. Je ontvangt een e-mail met de uitkomst. Als het verzoek wordt afgewezen, kun je bezwaar maken.
Bij een organisatie of website direct
- Zoek de contactgegevens van de functionaris voor gegevensbescherming (FG) of de privacyverantwoordelijke van de organisatie
- Schrijf een verwijderverzoek op basis van artikel 17 AVG, vermeld expliciet welke gegevens je wilt laten verwijderen en op welke grond
- De organisatie heeft één maand de tijd om te reageren, bij complexe verzoeken mag dat worden verlengd tot drie maanden
- Als de organisatie niet reageert of het verzoek afwijst zonder gegronde reden, kun je een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens
Bij de autoriteit persoonsgegevens
Als een organisatie jouw verwijderverzoek ten onrechte afwijst, kun je een klacht indienen bij de AP. De AP onderzoekt de klacht en kan handhavend optreden. Dit traject duurt langer maar is het officiële escalatiemechanisme als directe verzoeken niets opleveren.
Het recht op vergetelheid voor ondernemers
Het recht op vergetelheid is niet alleen voor particulieren relevant. Ook voor ondernemers zijn er specifieke toepassingen.
Woonadres in het Handelsregister. Ondernemers die hun woonadres als vestigingsadres hebben gebruikt, kunnen dit in bepaalde gevallen laten afschermen via de KVK. Dit is geen verwijdering op basis van het recht op vergetelheid, het is een wettelijke procedure maar het effect is vergelijkbaar: het adres wordt niet meer publiek getoond.
Negatieve reviews of onjuiste informatie. Als er onjuiste informatie over jouw bedrijf online staat, op reviewplatforms, in blogartikelen of op nieuwssites, kun je op basis van het recht op vergetelheid of via een klacht wegens onjuistheid vragen om verwijdering. Of, als dat niet mogelijk is, vragen aan Google om de zoekresultaten te verwijderen.
Persoonsgegevens van medewerkers. Als een medewerker vraagt om verwijdering van zijn of haar persoonsgegevens die via jouw bedrijfswebsite of bedrijfscommunicatie publiek zijn geworden, een foto, een naam in een persbericht, een vermelding in een artikel, ben jij als verwerkingsverantwoordelijke verplicht dat verzoek te beoordelen en in de meeste gevallen te honoreren.
