Er zijn bedrijven die weten waar je woont. Hoe oud je bent. Wie je familieleden zijn. Wat je inkomen ongeveer is. Welke producten je koopt, welke websites je bezoekt en wat je politieke voorkeur waarschijnlijk is.
Je hebt ze nooit een contract getekend. Je hebt ze nooit toestemming gegeven. Je weet waarschijnlijk niet eens dat ze bestaan.
Ze heten databrokers en ze vormen een miljardenbusiness die draait op de handel in jouw persoonsgegevens. In dit artikel leggen wij uit wat databrokers zijn, hoe ze aan jouw gegevens komen, wat ze ermee doen en hoe je jouw gegevens kunt laten verwijderen.
Wat zijn databrokers?
Databrokers, ook wel informatiemakelaars of datamakelaars genoemd, zijn bedrijven die systematisch persoonsgegevens verzamelen, combineren, verrijken en verkopen. Hun klanten zijn adverteerders, verzekeraars, banken, recruiters, onderzoekers en criminelen die de data op illegale marktplaatsen kopen.
De databroker-industrie is immens. Naar schatting zijn er wereldwijd meer dan duizend actieve databrokers. In de Verenigde Staten, waar de regelgeving lange tijd beperkter was dan in Europa, is de industrie het grootste, maar ook in Nederland en de rest van de EU opereren tientallen partijen die persoonsgegevens van Nederlanders verhandelen.
Bekende namen zijn Acxiom, LexisNexis, Spokeo, Whitepages en BeenVerified maar er zijn honderden kleinere spelers die minder bekend zijn en daardoor minder worden gecontroleerd.
Hoe komen databrokers aan jouw gegevens?
Dit is de vraag die de meeste mensen het meest verbaast: hoe weten ze dit allemaal? Het antwoord is dat databrokers gegevens verzamelen uit een enorme verscheidenheid aan bronnen, de meeste legaal, sommige op het randje.
Publieke registers en overheidsbronnen
Het Handelsregister van de Kamer van Koophandel is publiek toegankelijk, inclusief namen van bestuurders en soms woonadressen. Gemeentelijke basisregistraties bevatten adresgegevens die deels publiek zijn. Eigendomsregisters van het Kadaster zijn publiek. Databrokers scrapen al deze bronnen systematisch.
Sociale media
Wat mensen publiek delen op Facebook, LinkedIn, Twitter en Instagram wordt door databrokers geïndexeerd. Woonplaats, werkgever, relatiestatus, interesses, vriendenkring al deze informatie is publiek zichtbaar en wordt verzameld.
Online activiteit en cookies
Databrokers kopen browsing- en aankoopgegevens van websites, apps en advertentienetwerken. Elke klik, elke zoekopdracht, elke aankoop laat een spoor na. Die sporen worden door databrokers gecombineerd tot gedetailleerde gedragsprofielen.
Loyaliteitsprogramma’s en enquêtes
Wanneer je een klantenkaart aanvraagt, een enquête invult of je registreert voor een gratis service, stem je doorgaans in met een privacybeleid dat toestaat dat jouw gegevens worden gedeeld met “partners”. Die partners zijn vaak databrokers.
Andere databrokers
Databrokers kopen ook gegevens van elkaar. Een groot deel van de industrie bestaat uit het doorverkopen en verrijken van bestaande datasets, waardoor een profiel dat bij databroker A begint, bij databroker B drie keer zo uitgebreid kan zijn.
Datalekken en illegale handel
Sommige databrokers of hun leveranciers, gebruiken ook gelekte databases. De grens tussen legale gegevensverzameling en handel in gestolen data is in de praktijk niet altijd scherp.
Wat weten databrokers over jou?
Het profiel dat een databroker van een gemiddeld persoon heeft, is uitgebreider dan de meeste mensen beseffen. Afhankelijk van de databroker en de beschikbare bronnen kan een profiel bevatten:
Basisgegevens: naam, adres, geboortedatum, telefoonnummer, e-mailadres.
Gezins- en relatiesituatie: namen van familieleden, relatiestatus, kinderen en hun leeftijden.
Financiële indicatoren: geschat inkomen, geschat vermogen, woningwaarde, kredietrisico-score.
Gedragsdata: koopgedrag, online interesses, abonnementen, bezochte websites.
Demografische profielen: politieke voorkeur, religie, etnische achtergrond, afgeleid uit gedragsdata en woonomgeving.
Locatiedata: thuis- en werkadres, regelmatig bezochte locaties afgeleid uit app-data.
Contactgeschiedenis: telefoonnummers die je hebt gebeld of van hebt ontvangen.
Niet elke databroker heeft al deze gegevens en niet alles klopt altijd. Maar de combinatie van wat er beschikbaar is, is voor de meeste mensen aanzienlijk meer dan ze zouden verwachten.
Wie koopt jouw gegevens?
De afnemers van databroker-informatie zijn divers.
Adverteerders en marketeers gebruiken profielen voor gerichte reclame, het tonen van advertenties op basis van gedrag, interesses en demografische kenmerken.
Verzekeraars en financiële instellingen gebruiken data voor risicobeoordeling, het inschatten van de kans dat iemand een claim indient of een lening niet terugbetaalt.
Recruiters en HR-afdelingen gebruiken data voor achtergrondonderzoek op kandidaten.
Overheden en opsporingsdiensten kopen in sommige gevallen data van databrokers, een praktijk die in de VS meer voorkomt dan in de EU en die juridisch omstreden is.
Criminelen kopen datasets op illegale marktplaatsen of kopen data bij reguliere databrokers met valse identiteiten. Die data wordt gebruikt voor identiteitsfraude, gerichte phishing en social engineering.
Is dit legaal?
In de Europese Unie is de AVG de belangrijkste regulering die de activiteiten van databrokers beperkt. De AVG vereist een rechtsgeldige grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens en geeft individuen het recht op inzage, correctie en verwijdering.
In theorie betekent dit dat databrokers die persoonsgegevens van EU-burgers verwerken, zich aan strenge regels moeten houden. In de praktijk is handhaving complex, veel databrokers opereren vanuit de VS of andere landen buiten de EU, en de praktijk loopt achter op de regelgeving.
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft al meerdere onderzoeken gestart naar databrokers die in strijd handelen met de AVG. Maar handhaving kost tijd en jouw gegevens staan ondertussen online.
Het goede nieuws: de AVG geeft jou als individu ook rechten die je direct kunt uitoefenen. Het recht op inzage, het recht op correctie en het recht op verwijdering, ook bij databrokers. Die verzoeken hoeven niet te worden gemotiveerd. Je hebt er simpelweg recht op.
Hoe verwijder je jouw gegevens bij databrokers?
Dit is het meest praktische deel en ook het meest frustrerende. Want elke databroker heeft zijn eigen procedure voor verwijderverzoeken. Sommige hebben een online formulier. Andere vereisen een e-mail. Weer andere vereisen een aangetekende brief of een kopie van je identiteitsbewijs.
En als je een verzoek hebt ingediend bij één databroker, staan jouw gegevens nog bij honderd andere. Die updaten bovendien hun databases periodiek vanuit publieke bronnen, waardoor verwijderde gegevens soms na een paar maanden gewoon terugkomen.
De stappen voor zelfstandige verwijdering:
- Inventariseer welke databrokers jouw gegevens hebben, zoek je naam op bij bekende sites als Spokeo, Whitepages, BeenVerified en tientallen andere
- Zoek per site de opt-out of verwijderprocedure, die is soms goed verborgen
- Dien het verzoek in via het vereiste kanaal
- Bewaar bewijs van het verzoek
- Controleer na 30 dagen of de gegevens zijn verwijderd
- Herhaal het proces bij nieuwe vermeldingen
Voor iemand die dit zelf doet, kost dit proces tientallen uren en vereist het periodiek herhaling. Wij nemen dit volledig van je over. Lees meer over onze dienst Persoonsgegevens Verwijderen →
Wat kun je vandaag al zelf doen?
Als je wilt beginnen voordat je professionele hulp inschakelt, zijn dit de meest effectieve eerste stappen:
Zoek je naam op Google. Kijk welke informatie er over je vindbaar is. Dat geeft een eerste beeld van de omvang.
Controleer de bekendste databroker-sites. Zoek je naam op haveibeenpwned.com voor e-mailadressen, en op Spokeo, Whitepages of vergelijkbare sites voor adresgegevens.
Pas privacyinstellingen aan op sociale media. Beperk wat publiek zichtbaar is, woonplaats, geboortedatum, werkgever zodat databrokers die informatie niet meer vrij kunnen scrapen.
Dien een opt-out verzoek in bij Google. Als er onjuiste of schadelijke informatie in Google-zoekresultaten staat, kun je via het recht op vergetelheid een verwijderverzoek indienen.
